Depresyon ya da kaygı tanısı olanlarda GLP-1: İsveç çalışması ne buldu

Matt Cole, Gila Podcast sunucusu — Yayın yönetmeni: Sezen Soykut

Bu yazı bir araştırmayı aktarıyor; kendine zarar verme ve intihar konularına da değiniyor. Tıbbi tavsiye değildir. Hayati bir tehlike varsa 112'yi ara.

Kısaca

• Kimler incelendi: İsveç'te 2009–2022 arasında zaten depresyon ya da kaygı bozukluğu tanısı olan ve diyabet ilacı kullanan 95.490 kişi.
• Ne ölçüldü: Var olan hastalığın kötüleşmesi. Her kişinin GLP-1 kullandığı ve kullanmadığı dönemler karşılaştırıldı.
• Ne buldu: Semaglutid ve liraglutid kullanılan dönemler daha düşük kötüleşme riskiyle ilişkili çıktı. Eksenatid ve dulaglutidde böyle bir ilişki görülmedi.
• Neyi göstermedi: GLP-1'in depresyonu ya da kaygıyı önlediğini, farkın ilaçtan kaynaklandığını ya da sonucun herkese genellenebileceğini.

Çalışma tam olarak neye baktı

İsveç'in ulusal kayıtlarına dayanan çalışma, 2026'da The Lancet Psychiatry dergisinde yayımlandı (Taipale ve ark., 2026). Çalışmadaki kişilerin %59,7'si kadın, %40,3'ü erkekti; yaş ortalaması 50,6'ydı.

İşin kilit noktası, kimlerin incelendiği. Kohorttaki herkesin zaten depresyon ya da kaygı tanısı vardı ve hepsi 2009–2022 arasında bir diyabet ilacı kullanmıştı. Yani soru "GLP-1 ruh sağlığını korur mu?" değil, çok daha dar: Zaten tanısı olan biri GLP-1 kullandığı dönemlerde, hastalığının ağırlaşmasını daha seyrek mi yaşıyor?

"Kötüleşme" de net tanımlanmış: psikiyatrik nedenle hastaneye yatış, ruhsal bir nedenle 14 günden uzun hastalık izni, kendine zarar verme nedeniyle hastaneye yatış ya da intihar sonucu ölüm. Yani günlük belirtiler değil, kayıtlara geçen olaylar sayıldı.

Tasarım da önemli: Her kişinin GLP-1 kullandığı dönemler, başka insanlarla değil, kendi kullanmadığı dönemleriyle kıyaslandı. Bu, kişiden kişiye değişen etkenlerin payını azaltır ama sıfırlamaz; örneğin insanlar kendini iyi hissettiği dönemlerde ilaca başlıyor ya da onu sürdürüyor olabilir.

Ne buldu

Sonuçlar "düzeltilmiş tehlike oranı" (aHR) ile veriliyor: 1 değeri fark olmadığını, 1'in altı daha düşük riski gösterir. Parantezdeki %95 güven aralığı 1'i içeriyorsa, bir fark gösterilemedi demektir.

GLP-1 kullanılmayan dönemlere kıyasla, var olan ruhsal hastalığın kötüleşmesi için:

• Semaglutid: aHR 0,58 (%95 güven aralığı 0,51–0,65). Daha düşük riskle ilişkili.
• Liraglutid: aHR 0,82 (0,76–0,89). Bu da daha düşük riskle ilişkili, ama fark daha küçük.
• Eksenatid: aHR 1,01 (0,69–1,46). İlişkili bulunmadı.
• Dulaglutid: aHR 1,01 (0,85–1,20). İlişkili bulunmadı.

Yani "GLP-1" tek bir ilaç değil; aynı sınıftaki ilaçlar bu çalışmada aynı sonucu vermedi.

Kendine zarar verme için ayrı bir sonuç var, ama dikkat: Bu sonuç tek bir ilaç için değil, GLP-1 reseptör agonistleri bir grup olarak ele alındığında verilmiş. Grup olarak GLP-1 kullanımı, daha düşük kendine zarar verme riskiyle ilişkiliydi (aHR 0,56; %95 güven aralığı 0,34–0,92). Aralık geniş, yani farkın gerçek büyüklüğü belirsiz. Bu sayı semaglutide özgü bir sonuç değil.

Neyi göstermiyor

Bu sayfanın önceki hâli bu kısmı yanlış anlatıyordu.

• Önlemeyi göstermiyor. Çalışmadaki herkesin zaten tanısı vardı. GLP-1'in yeni bir depresyonun ya da kaygının ortaya çıkmasını önleyip önlemediği ölçülmedi.
• Neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Bu gözlemsel bir araştırma, randomize kontrollü bir çalışma değil; semaglutidin kötüleşmeyi azalttığını gösteremez. Yazarlar da bu bulguları sınayacak randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç olduğunu yazıyor.
• Herkese genellenemez. Sonuçlar, İsveç'te depresyon ya da kaygı tanısı olan ve diyabet ilacı kullanan kişilerden geliyor; tanısı olmayanlara ya da diyabet ilacı kullanmayanlara doğrudan taşınamaz. Etnik köken bilgisi de yoktu.

Bunlar bulguyu değersiz kılmıyor: Arkasında büyük bir ulusal veri seti ve yanlılığın bir kısmını azaltan bir tasarım var. Ama "GLP-1 depresyonu ve kaygıyı azaltıyor" cümlesinden çok daha dar ve koşullu bir bulgu.

Düzenleyici kurumlar ne diyor

Kurumlar biraz farklı bir soruya bakıyor: GLP-1 ilaçları intihar düşüncesi ya da davranışı gibi psikiyatrik riskleri artırıyor mu? Bu incelemeler İsveç çalışmasını konu almıyor, ama tabloyu tamamlıyor.

Avrupa İlaç Ajansı (EMA). Ajansın ilaç güvenliği komitesi PRAC, liraglutid ve semaglutid kullananlardan gelen vaka bildirimleri üzerine konuyu inceledi. 8–11 Nisan 2024 toplantısında, mevcut kanıtların dulaglutid, eksenatid, liraglutid, liksisenatid ve semaglutid ile intihar ve kendine zarar verme düşünce ve eylemleri arasında "nedensel bir ilişkiyi desteklemediği" ve ürün bilgilerinin güncellenmesine gerek olmadığı sonucuna vardı (EMA, 2024). Bu, riskin kesin olarak dışlandığı anlamına gelmiyor; EMA'ya göre ruhsat sahipleri bu olayları yakından izlemeyi sürdürecek.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA). 13 Ocak 2026'da Saxenda (liraglutid), Wegovy (semaglutid) ve Zepbound (tirzepatid) ruhsat sahiplerinden, ürün etiketlerindeki intihar düşüncesi ve davranışı uyarısını kaldırmalarını istedi (FDA, 2026). FDA'ya göre toplam 107.910 hastayı (60.338'i GLP-1 ilacı, 47.572'si plasebo almış) kapsayan 91 plasebo kontrollü çalışmanın meta-analizi, intihar düşüncesi ya da davranışında veya kaygı, depresyon, sinirlilik ya da psikoz gibi ilişkili psikiyatrik olaylarda artmış bir risk göstermedi. FDA ayrıca sağlık sigortası kayıtlarıyla yaptığı bir analizi ve yayımlanmış gözlemsel çalışmaları da değerlendirdi. İstek, etiketinde bu uyarı bulunan üç ilaçla sınırlı; tip 2 diyabet için onaylı GLP-1 ilaçlarının ABD etiketlerinde bu bilgi zaten yer almıyor.

Türkiye. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) bu konuda yayımlanmış bir güvenlik duyurusuna rastlamadık. Bu yüzden EMA'nın ya da FDA'nın değerlendirmesini Türkiye'nin resmî görüşüymüş gibi sunmuyoruz.

Senin için ne anlama geliyor

Depresyon ya da kaygıyla yaşıyorsan ve GLP-1 kullanıyorsan, bu çalışma sana bir bağlam sunuyor, bir öngörü değil: On binlerce kişilik bir grubun örüntüsünü anlatıyor, senin ruh hâlinin nasıl seyredeceğini değil.

Böyle bir çalışma, bir ilaca başlamak, onu bırakmak ya da dozunu değiştirmek için dayanak olamaz; bu kararlar tanını ve tedavini bilen hekiminle birlikte verilir. Senin elinde olan, o konuşmaya hazırlıklı gitmek:

• Ruh hâlini kısa notlarla, düzenli olarak yaz: nasıl uyudun, iştahın nasıldı, gün nasıl geçti.
• Bir değişiklik fark edersen ne zaman başladığını, bir doz değişikliğine denk gelip gelmediğini not et.
• Ruh sağlığın için ayrıca bir hekime gidiyorsan, GLP-1 kullandığını ona da söyle.

Ruh hâlin haftalardır kötüye gidiyorsa ya da kendini her zamankinden farklı hissediyorsan, bir sonraki randevuyu bekleme; hekimine şimdi haber ver. "Bunu söylemeye değer mi?" diye düşünüp durma. Değer.

Zor bir andaysan

Aklından kendine zarar verme düşüncesi geçiyorsa bunu tek başına taşımaya çalışma; güvendiğin birine ve hekimine hemen söyle. Hayati bir tehlike varsa 112'yi ara ya da en yakın acil servise git.

---

Tıbbi tavsiye değildir. İlacınla, dozunla ya da ruh sağlığınla ilgili her soruyu hekiminle konuş. Çalışma İsveç sağlık kayıtlarına dayanıyor; Türkiye'ye özgü bir veri değil.

Matt Cole, Gila Podcast'in marka sunucusudur ve klinisyen değildir. Matt imzalı yazıları Gila yayın ekibi hazırlar; yayın yönetmeni Sezen Soykut.

Gila'da ruh hâlini dozlarınla, öğünlerinle ve alışkanlıklarınla aynı yerde not edebilirsin; hekiminle konuşurken hafızana değil, kayıtlarına dayanırsın. Gila pilotu şu an ücretsiz ve şimdilik yalnızca iPhone'da. Kayıt formu burada.

Okumaya devam et

• GLP-1, ruh hâli ve kaygı: Araştırmalar ne diyor?
• GLP-1 doz değişiminde alışkanlıklarını korumak

---

Kaynaklar

1. Taipale H, Taylor M, Lähteenvuo M, Mittendorfer-Rutz E, Tanskanen A, Tiihonen J. "Association between GLP-1 receptor agonist use and worsening mental illness in people with depression and anxiety in Sweden: a national cohort study." Lancet Psychiatry. 2026;13(4):327–335. DOI: 10.1016/S2215-0366(26)00014-3. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(26)00014-3 · PubMed kaydı (PMID 41862258): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41862258/
2. European Medicines Agency, Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC). "Meeting highlights from the Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC), 8-11 April 2024." https://www.ema.europa.eu/en/news/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-8-11-april-2024
3. U.S. Food and Drug Administration. "FDA Requests Removal of Suicidal Behavior and Ideation Warning from Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonist (GLP-1 RA) Medications." Drug Safety Communication, 13 Ocak 2026. https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-communications/fda-requests-removal-suicidal-behavior-and-ideation-warning-glucagon-peptide-1-receptor-agonist-glp