GLP-1 kullanırken uyku: uykusuzluk da var, aşırı yorgunluk da

Bazı insanlar bu ilaçlara başladıktan sonra uyuyamadığını söylüyor, bazıları gün boyu süren bir uyku ağırlığından. Kanıt ikisini de kesin bir nedene bağlamıyor. Bu yazı ürün bilgisinin ne yazdığını, Türkiye'den bir çalışmanın ne bulduğunu ve bu akşam elinde ne olduğunu ayırıyor. Kısa cevap: en sağlam kaldıraç ilaç değil, rutin.

Bu yazı uyku düzeni üzerine bir bilgi yazısıdır. Tıbbi tavsiye değildir. Tedavin, dozun ve yan etkilerle ilgili her soru için hekimine ya da eczacına danış.

Matt Cole

---

Önemli noktalar

• Günlük kullanılan liraglutidin Avrupa onaylı ürün bilgisinde uykusuzluk "yaygın" bir yan etki: 10 kişiden 1'ine kadar, çoğunlukla ilk üç ayda. Haftalık ilaçlarda böyle bir madde yok.
• Yorgunluk haftalıkların üçünde de listeli: tirzepatidde kilo yönetimi çalışmalarının sıklığı 10 kişiden 1'ine kadar, semaglutidde ağırlıklı olarak doz artırılan dönemde.
• Türkiye'de 78 kişiyle yapılan bir çalışmada uyku puanları üç ayda düzeldi. Karşılaştırma grubu yoktu; bu bir ilişki, neden değil.
• En sağlam kanıt ters yönde: az uyuyanlarda uykuyu uzatmak ertesi günün kalori alımını düşürdü. O çalışmaya uykusuzluğu olanlar alınmadı.

---

Türkiye'den 78 kişilik bir çalışma

Ağustos 2026'da Journal of Endocrinological Investigation'da yayımlanan bir çalışma, obezitesi olan ve GLP-1 temelli tedaviye yeni başlayan 78 kişiyi üç ay izledi. On iki yazarın tamamı Türkiye'deki kurumlardan: Gülhane, Sincan ve Uşak Eğitim ve Araştırma Hastaneleri, Gülhane Tıp Fakültesi, Eskişehir Şehir Hastanesi. 52'si tirzepatid, 26'sı semaglutid kullanıyordu.

Uyku, Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PSQI) ile ölçüldü. Ortanca puan 6,0'dan 3,0'a indi; eşiğin üstünde — yani kötü uyku tanımında — kalanların oranı %55,1'den %16,7'ye düştü [1].

Asıl kısım bunun ne anlama gelmediği. Çalışma tek kollu: herkes ilacı aldı, kimse karşılaştırma grubunda değildi. Bir grubun önce ve sonrasına bakmak düzelmeyi ilaca bağlamaya yetmez — araya zaman, mevsim ve ortalamaya dönüş giriyor. Yazarlar da dikkatli: tedaviye başlanmasını, iyileşmenin "ardından geldiği" bir an olarak anlatıyorlar. Verilen kiloyla uyku yanıtı arasında anlamlı bir ilişki de çıkmadı [1]. Çalışma ayrıca grup ortancalarını bildiriyor, uykusu kötüleşenlerin kaç kişi olduğunu değil.

Prospektüste ne yazıyor, ne yazmıyor

İşe yarar bir asimetri var. Günlük kullanılan liraglutid 3,0 mg'ın Avrupa İlaç Ajansı onaylı ürün bilgisinde uykusuzluk "yaygın" sıklıkta listeleniyor — hastaya yönelik metnin ifadesiyle 10 kişiden 1'ine kadar — ve çoğunlukla ilk 3 ayda görülüyor. Sıklık, 5.813 kişilik beş plasebo kontrollü çalışmanın güvenlilik verisinden geliyor [2].

Haftalık kullanılan ilaçlarda bu madde yok: tirzepatid (15.169 hasta), kilo yönetimi semaglutidi (2.650) ve tip 2 diyabet semaglutidi (4.792) ürün bilgilerinde uykusuzluk, uyku bozukluğu ya da somnolans (uyku hâli) advers reaksiyon olarak geçmiyor [3][4][5]. Bir yan etkinin prospektüste olmaması, olmadığının kanıtı değil; söylediği şey, o çalışmalarda listelenecek kadar sık görülmediği.

Yorgunluk üçünde de listeli, ama bir yeri dikkat istiyor. Tirzepatidin tablosunda yorgunluk "çok yaygın" sütununda duruyor; tablonun kendi dipnotu bu sıklığın bir kardiyovasküler sonlanım çalışmasından geldiğini, kilo yönetimi çalışmalarında ise "yaygın" olduğunu yazıyor [3]. Kilo yönetimi için okuyorsan senin sayın dipnottaki: 10 kişiden 1'ine kadar. Semaglutidde yorgunluk çok yaygın ve ağırlıklı olarak doz artırma döneminde görülmüş [4] — doz artırımı takvimi yazımız o haftaları ele alıyor.

Belgeler ikisinde de "geçer" demiyor; yalnızca etkinin nerede yoğunlaştığını söylüyor. "Daha fazla uyumak" diye bir madde de yok: yorgunluk terimi halsizlik, kırgınlık ve letarjiyi kapsıyor [3], uykunun kendisini değil.

En sağlam kanıt ters yönde duruyor

2022'de JAMA Internal Medicine'da yayımlanan randomize bir çalışma, alışkanlık olarak gecede 6,5 saatten az uyuyan, 21–40 yaş arası ve beden kütle indeksi 25,0–29,9 olan 80 yetişkini iki gruba ayırdı. Bir gruba tek seferlik bir uyku düzeni görüşmesi yapıldı, diğeri alışkanlığını sürdürdü. İki hafta sonra uykusu uzayan grup gecede yaklaşık 1,2 saat fazla uyuyordu ve günlük enerji alımı diğer gruba göre yaklaşık 270 kalori daha düşüktü [6]. Kalori tahminle değil, çift etiketli su yöntemiyle ölçüldü; kimseye beslenme ya da egzersiz programı verilmedi.

İki sınırı var. Birincisi: kimse GLP-1 kullanmıyordu. İkincisi, ve bizim konumuz için asıl olanı: uykusuzluğu ve uyku apnesi olanlar çalışmaya alınmadı [6]. Yani "uyuyamıyorum" diyen bir okura bu çalışmanın söyleyeceği bir şey yok; söylediği, az uyuyanlarda uykunun uzamasının ertesi günü değiştirdiği.

Bu akşam elinde ne var

İlaç tarafı senin elinde değil, uyku rutini öyle. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'nin (NHS) uykusuzluk sayfası ilaçsız ve ücretsiz bir liste veriyor [7]:

• Kalkış saatini sabitle. Her gün aynı saatte kalk — kötü uyuduğun sabah telafi için geç kalkma.
• Uykun geldiğinde yat, saat geldiği için değil.
• Yatmadan önce bir saat gevşemeye ayır — duş, kitap, ışıkları kısmak.
• Oda karanlık ve sessiz olsun. Perde, göz bandı, kulak tıkacı.
• Gündüz uyuma; şekerleme geceden çalıyor. Gece geç saatte büyük öğün yeme, egzersizi yatmadan en az 4 saat önce bitir.

Kafein ayrı bir başlık: bizde çay günün her saatinde. NHS yatmadan en az 6 saat önce çay, kahve ve alkolü kesmeyi söylüyor [7]. Yirmi dört çalışmayı birleştiren 2023 tarihli bir meta-analiz daha katı: 250 mL'lik ve 107 mg kafein içeren bir kahve, toplam uyku süresini kısaltmaması için yatmadan en az 8,8 saat önce içilmeli; aynı analizde kafein toplam uykuyu ortalama 45 dakika kısaltmış [8]. İkisi çelişmiyor, bir aralık veriyor. Çay için bu kaynaklarda ayrı bir sayı yok; pratik karşılığı akşam çayını ikindiye çekmek.

270 kalorilik çalışmanın yazarları bunu sistematik ölçmediklerini, ama öne çıkan müdahalenin elektronik cihaz kullanımını sınırlamak gibi göründüğünü yazıyor [6].

Horlama ve iki kıtadaki fark

ABD'de tirzepatid içeren bir ürünün ruhsatı, obezitesi olan erişkinlerde orta-ağır obstrüktif uyku apnesinin tedavisi için bir endikasyon taşıyor [9]. Avrupa'da aynı molekülün ürün bilgisinde böyle bir endikasyon yok; uyku apnesi orada yalnızca kilo yönetimi endikasyonunu uygun kılan eşlik eden hastalıklara örnek [3]. Bu bir düzenleyici farkı, öneri değil.

Yüksek sesle horluyorsan, uykuda nefesin kesiliyorsa ya da gündüz aşırı uykulu oluyorsan, bu evde idare edilecek bir konu değil. Uyku apnesi tanısını hekim koyar.

Kaydedilecek üç şey

Üç ay sonra "uykum bozuldu mu" sorusunu hafızadan cevaplamak zor. Yattığın ve kalktığın saat, son kafeinin saati, ertesi gün nasıl hissettiğin — bu üçü hem deseni hem randevuda yanında olacak notu çıkarıyor.

Burada yazanların hiçbiri bir GLP-1'in uyku sorununa yol açtığını ya da iyileştirdiğini göstermiyor. Çalışmalar küçük, çoğunun karşılaştırma grubu yok ve hepsi bir grubu anlatıyor, seni değil.

---

Alışkanlık hazırlık değerlendirmesi rutinin nerede durduğunu on soruda gösteriyor. Günün tamamı için su, protein, hareket ve uyku yazımıza, ilk ayın yan etkileri için şu yazıya bakabilirsin.

Gila pilotu şu an ücretsiz ve şimdilik yalnızca iPhone'da. Kayıt formu burada. Haftalık Türkçe bültenimize buradan abone olabilirsin.

---

Kaynaklar

1. Kır Y, Haymana C, Toros B, Yuksel Guler B, Uflaz B, Atbiner Eroğlu G, Çırak Gürsoy A, Boyraz E, Akkan T, Akin S, Meriç C, Ersoz Gulcelik N. "Prospective changes in sleep quality and depressive symptom burden following initiation of GLP-1-based therapies in patients with obesity: a real-world study." Journal of Endocrinological Investigation, çevrimiçi yayın 18 Ağustos 2026. doi:10.1007/s40618-026-03024-w. PMID 42611111. Prospektif gözlemsel, tek kollu, kontrol grubu yok; 78 hasta (tirzepatid 52, semaglutid 26), başlangıçtan 3. aya. "Median PSQI decreased from 6.0 (5.0-8.75) to 3.0 (2.0-4.0), and the prevalence of PSQI > 5 declined from 55.1% to 16.7% (both p < 0.001)." · "Percentage weight loss and treatment type were not significantly associated with either response." · "…initiation of GLP-1-based therapy was followed by clinically meaningful short-term improvements in…sleep quality." https://doi.org/10.1007/s40618-026-03024-w
2. European Medicines Agency, Saxenda (liraglutide) — Summary of Product Characteristics, Annex I, Bölüm 4.8, Tablo 4 ve hasta kullanma talimatı. Güvenlilik verisi: "Saxenda was evaluated for safety in 5 double-blind, placebo-controlled trials that enrolled 5 813 adult patients with overweight or obesity with at least one weight-related comorbidity." Tablo girdisi: "Psychiatric disorders" → "Common" → "Insomnia"; dipnot: "Insomnia was mainly seen during the first 3 months of treatment." Hasta metni, "Common: may affect up to 1 in 10 people" başlığı altında: "Difficulty sleeping (insomnia). This usually occurs during the first 3 months of treatment". https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/saxenda-epar-product-information_en.pdf
3. European Medicines Agency, Mounjaro (tirzepatide) — Summary of Product Characteristics, Annex I, Bölüm 4.1 ve 4.8 (Tablo 1 ve 8 numaralı dipnot). Güvenlilik verisi: "In 14 completed phase 3 studies, 15 169 adult patients were exposed to tirzepatide alone or in combination with other glucose lowering medicinal products." Yorgunluk dipnotu: "Frequency was very common in SURPASS-CVOT, and common in weight management, OSA, HFpEF, and adult and paediatric T2DM trials." Bölüm 4.1'de uyku apnesi yalnızca kilo yönetimi endikasyonunu uygun kılan eşlik eden hastalık örnekleri arasında geçiyor. Uykusuzluk / uyku bozukluğu terimi belgede yer almıyor. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/mounjaro-epar-product-information_en.pdf
4. European Medicines Agency, Wegovy (semaglutide) — Summary of Product Characteristics, Annex I, Bölüm 4.8, Tablo 3. Güvenlilik verisi: "The frequencies are based on a pool of four phase 3a trials (STEP 1-4), unless otherwise specified, where 2650 adult patients were exposed to Wegovy. The duration of the trials were 68 weeks." Yorgunluk "çok yaygın"; dipnot: "Mainly seen in the dose-escalation period". Uykusuzluk / uyku bozukluğu terimi belgede yer almıyor. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/wegovy-epar-product-information_en.pdf
5. European Medicines Agency, Ozempic (semaglutide) — Summary of Product Characteristics, Annex I, Bölüm 4.8, Tablo 1. Güvenlilik verisi: "In 8 phase 3a trials 4 792 patients were exposed to semaglutide up to 1 mg." Yorgunluk "yaygın" sütununda. Uykusuzluk / uyku bozukluğu terimi belgede yer almıyor. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/ozempic-epar-product-information_en.pdf
6. Tasali E, Wroblewski K, Kahn E, Kilkus J, Schoeller DA. "Effect of Sleep Extension on Objectively Assessed Energy Intake Among Adults With Overweight in Real-life Settings: A Randomized Clinical Trial." JAMA Internal Medicine 2022; 182(4): 365–374. doi:10.1001/jamainternmed.2021.8098. NCT02253368. Randomize klinik çalışma, 80 katılımcı; 21–40 yaş, BKİ 25,0–29,9, alışkanlık uykusu gecede 6,5 saatten az. "The sleep extension group had a significant decrease in energy intake compared with the control group (−270 kcal/d; 95% CI, −393 to −147 kcal/d; P < .001)." · "Sleep duration was increased by approximately 1.2 hours per night (95% CI, 1.0 to 1.4 hours; P < .001) in the sleep extension group vs the control group." · "In addition, we excluded insomnia and sleep apnea." · "We did not systematically assess the factors that may have influenced sleep behavior, but limiting the use of electronic devices appeared to be a key intervention among the participants". https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2021.8098
7. NHS, "Insomnia", nhs.uk. Sayfanın son gözden geçirilme tarihi 19 Mart 2024. "wake up and get out of bed at the same time every day" · "only go to bed when you're sleepy" · "relax at least 1 hour before bed – for example, take a bath or read a book" · "make sure your bedroom is dark and quiet – use curtains, blinds, an eye mask or ear plugs" · "do not smoke or drink alcohol, tea or coffee at least 6 hours before going to bed" · "do not eat a big meal late at night" · "do not exercise at least 4 hours before bed" · "do not nap during the day" · "do not sleep in after a bad night's sleep – stick to your regular sleeping hours instead". https://www.nhs.uk/conditions/insomnia/
8. Gardiner C, Weakley J, Burke LM, Roach GD, Sargent C, Maniar N, Townshend A, Halson SL. "The effect of caffeine on subsequent sleep: A systematic review and meta-analysis." Sleep Medicine Reviews 2023; 69: 101764. doi:10.1016/j.smrv.2023.101764. 24 çalışmanın birleştirildiği sistematik derleme ve meta-analiz. "Caffeine consumption reduced total sleep time by 45 min and sleep efficiency by 7%, with an increase in sleep onset latency of 9 min and wake after sleep onset of 12 min." · "To avoid reductions in total sleep time, coffee (107 mg per 250 mL) should be consumed at least 8.8 h prior to bedtime". https://doi.org/10.1016/j.smrv.2023.101764
9. U.S. Food and Drug Administration / Eli Lilly, ZEPBOUND (tirzepatide) injection — Prescribing Information, Bölüm 1 "Indications and Usage". DailyMed SPL setid 487cd7e7-434c-4925-99fa-aa80b1cc776b, 2 Eylül 2026. "ZEPBOUND® is indicated in combination with a reduced-calorie diet and increased physical activity: … to treat moderate to severe obstructive sleep apnea (OSA) in adults with obesity." https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=487cd7e7-434c-4925-99fa-aa80b1cc776b