Giden kilonun ne kadarı yağ? GLP-1 tedavisinde vücut kompozisyonunu izlemek

Matt Cole — Gila Podcast sunucusu · 27 Temmuz 2026

Kısaca: Tartı size tek bir sayı verir; o sayının içinde yağ da, kas da vardır. Temmuz 2026'da yayımlanan çalışmalar bu ayrımı yeniden gündeme getirdi — Türkiye'deki klinik konuşma ise zaten oradaydı. TEMD'nin kılavuzu vücut kompozisyon analizini tedavi başlangıcı ve takibi için bir seçenek olarak tanımlıyor, direnç egzersizini ise "egzersiz reçetesinin mutlaka bir parçası" sayıyor.

Öne çıkanlar

• Tartı yağı yağsız kütleden ayırmaz. TEMD'nin 2024 obezite kılavuzu vücut kompozisyon analizini rutin görmüyor; ancak "tedavi başlangıcında ve takip sırasında yağ oranı ve yağsız vücut kitlesinin tayini için" kullanılabilecek bir tetkik sayıyor.
• Direnç egzersizi kılavuzda bir tercih değil, bir kalem: "mutlaka egzersiz reçetesinin bir parçası" — haftada 2–3 kez, 20–30 dakikalık seanslar.
• Temmuz'da iki ayrı yayın aynı boşluğa işaret etti: yaşlı erişkinlerde kas ve kemiği inceleyen bir Obesity derlemesi ve saç dökülmesini ölçen bir BMJ kohort çalışması.
• Saç dökülmesinde bir ilişki bildirildi; mutlak sayılar küçük kaldı: tip 2 diyabetli erişkinlerde yılda 1.000 kişide GLP-1 grubunda yaklaşık 7, karşılaştırma gruplarında 4–5 vaka.
• Evde yapılabilecek şey teşhis değil, kayıt. Haftada on saniyelik bir not, altı hafta sonra hekiminizle çok daha somut bir konuşma demek.

---

Türkiye'de kilo konuşması neredeyse her zaman aynı aletle başlar: tartı. İyi bir alettir — ucuz, hızlı, herkesin erişebildiği. Ama yaptığı iş özetlemektir ve her özet gibi özetlediğini eleyerek çalışır. Giden üç kilonun ne kadarı yağdı, ne kadarı kastı — tartı bunu söyleyemez.

Temmuz ayı bu boşluğu iki ayrı yerden görünür kıldı. Türkiye'deki klinik konuşma zaten oraya bakıyordu.

Temmuz'da Türkiye'de söylenen cümle

21 Temmuz 2026'da Yeni Şafak'ta yayımlanan bir söyleşide diyetisyen Hümeyra Mutlu, GLP-1 tedavisinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini tek cümlede topladı: "Vücuttan giden kilonun ne kadarının yağ, ne kadarının yağsız kütle olduğu, kas fonksiyonunun korunup korunmadığı, protein alımının yeterliliği ve kişinin direnç egzersizi yapıp yapmadığı mutlaka değerlendirilmelidir."

Mutlu, ilaçların "mucize enjeksiyon" gibi görülüp uzun dönemli takipten koparılması hâlinde kilo döngüsü, yağsız kütle kaybı ve sarkopenik obezite riskinin ortaya çıkabileceğini de söylüyor. Aynı söyleşide bu ilaçları şeytanlaştırmanın da bilimsel olmadığını belirtiyor; kimin için uygun olduğu ve nasıl izleneceği ise hekimin kararı.

Yani mesele ilaç değil; ilacın yanına hangi ölçümün ve hangi alışkanlığın konduğu.

Kılavuz bunu zaten yazıyor

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği'nin 2024 tarihli Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu, istenebilecek tetkikler arasında vücut kompozisyon analizini sayıyor — ama abartmadan. Kılavuzun kendi ifadesiyle: "Rutin poliklinik pratiğinde gerekli değildir. Tedavi başlangıcında ve takip sırasında yağ oranı ve yağsız vücut kitlesinin tayini için kullanılabilir."

Cümlenin iki yarımı da doğru okunmayı hak ediyor: herkesin her kontrolde yaptırması gereken bir tetkik değil — ama "giden kilonun ne kadarı yağdı" sorusuna cevap veren tek pratik yol.

Kılavuz yöntemler konusunda da net. DEXA'yı "toplam ve bölgesel yağ kütlesi tahmininde güvenilir bir yöntem" sayıyor. Türkiye'de daha sık karşılaşılan biyoimpedans cihazları içinse hem avantajı hem sınırı yazılı: "girişimsel olmayan, basit, ucuz ve hızlı bir yöntem" — ancak "hesaplanan yağ miktarının visseral mi, subkutan mı olduğunu ayırt edememektedir." Yani anlamlı bir eğri verir, kesin bir harita vermez.

Direnç egzersizi kılavuzda bir tercih değil

Kas tarafında kılavuzun dili şaşırtıcı derecede kesin. TEMD şunu yazıyor: dinamik direnç egzersizleri "kas kuvveti ve dayanıklılığını artırması bakımından obeziteli bireyler için mutlaka egzersiz reçetesinin bir parçası olmalı". Gerekçesini de veriyor: belirgin kilo kaybı yalnızca yağ kitlesinde değil kas kitlesinde de azalmaya yol açarak bazal metabolizma hızını yavaşlatabiliyor.

Tarif de somut: seans başına 20–30 dakika, haftada 2–3 kez; başlangıçta düşük ağırlık ve çok tekrar; büyük kas gruplarının hedeflenmesi. Kılavuz serbest ağırlıkların yanı sıra elastik bantları, pilatesi ve kişinin kendi vücut ağırlığıyla yaptığı plank, squat, lunge gibi hareketleri de aynı başlığa koyuyor — salon üyeliği ön koşul değil.

Protein tarafında kılavuz, günlük enerjinin yaklaşık %12–15'inin iyi kaliteli protein kaynaklarından karşılanmasını ve proteinin "her öğünde tüketilmesine özen gösterilmesini" öneriyor. Sizin hedefiniz kilonuza, yaşınıza ve böbrek fonksiyonlarınıza göre değişir; o rakamı hekiminiz ve diyetisyeniniz koyar.

Aynı ay, tartının göstermediği üçüncü şey

Temmuz'un üçüncü yayını bambaşka bir dokuyu ölçtü. 22 Temmuz'da BMJ'de yayımlanan ve tip 2 diyabetli erişkinlerin gerçek yaşam kayıtlarına dayanan bir çalışma, GLP-1 kullananlarda saç dökülmesi (alopesi) oranını SGLT-2 kullananlara göre %37, DPP-4 kullananlara göre %68 daha yüksek buldu (Tang ve ark., BMJ, 2026); haber Türkçe basında da 24 Temmuz'da yer aldı.

Manşetlerde kaybolan iki ayrıntı var. Birincisi mutlak sayılar: her iki karşılaştırma da ayrı ayrı eşleştirilmiş gruplarda yapıldı — SGLT-2 ile karşılaştırmada yılda 1.000 kişide 6,91'e karşı 5,04; DPP-4 ile karşılaştırmada 6,53'e karşı 3,89 vaka. Küçük bir tabanın üzerindeki yüzde artışı hâlâ küçük bir taban. İkincisi, ilişkinin iz bırakmayan alopesi tipine özgü olması. Araştırmacılar bulguların tedavi kararlarında tek başına belirleyici olmaması gerektiğini vurguluyor.

Kemik tarafında dürüst cevap "henüz net değil". Obesity dergisinde 12 Temmuz'da yayımlanan ve yaşlı erişkinlere odaklanan bir derleme, kemik göstergelerinde düşüş bildiren çalışmalar sayıyor; ama fiziksel fonksiyon ve kırık riski açısından klinik anlamın "belirsizliğini koruduğunu" yazıyor (Saavedra ve ark., 2026). Aynı dergide Haziran'da yayımlanan, 50 yaş üstü 18.062 eşleştirilmiş erişkini izleyen bir kohort çalışması ise ters yönde sonuç bildirdi (Wu ve ark., 2026). Aynı dergi, zıt işaretler — bir sorunun henüz kapanmadığı böyle görünür. Pratik sonucu ise net: kemik yoğunluğu evde takip edilecek bir şey değil, bir görüntüleme ve hekim konusu.

Peki haftalık olarak ne yapılabilir

Bu yazının hiçbir cümlesi ilacınızda bir şey değiştirmeniz için gerekçe değil: doz, zamanlama ve "devam etmeli miyim" sorusu hekiminizin alanı. Sizde kalan şey daha küçük ama daha sürekli: fark etmek ve yazmak.

Gila'da bunun karşılığı Vücut Sinyalleri. En baskın sinyali seçip 1–5 arası bir şiddet veriyorsunuz; listede "Saç dökülmesi" ve "Kas değişiklikleri" de var, Türkçe olarak. Kemik ölçümü listede yok — evde ölçülebilecek bir şey olmadığı için.

Asıl işi yapan kısım şiddet notu. Var/yok kutucuğu bir şeyin olduğunu söyler; altı haftalık bir 1–5 eğrisi artıyor mu, sabit mi, geriliyor mu onu söyler — üstelik hatırlama yükünü sizden alarak. "Saç dökülmesi dokuzuncu haftadan beri çoğunlukla 3, bu ay 4'e çıktı" cümlesi bir hekimin çalışabileceği bir cümledir. "Galiba son zamanlarda arttı" değildir.

Bu tarafı daha ayrıntılı anlatan iki yazımız: kas kaybını azaltmak ve ilaç dönemini kalıcı kılan alışkanlıklar (ikisi de şu an İngilizce).

Tartı size sayısını vermeye devam edecek. O sayıyı atmayın. Sadece ona, ölçmek için yapılmadığı soruları sormayı bırakın.

---

Pilotu deneyin. Gila'nın ücretsiz pilotu açık — Vücut Sinyalleri, Yemek Dürtüsü ve alışkanlık tarafı tek yerde, Türkçe. Pilota katılın.

Ya da araştırmayla başlayın. Her hafta yeni GLP-1 çalışmalarından sade bir okuma. Bültene abone olun (bülten şu an İngilizce).

---

Kaynaklar

• Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2024 (11. Baskı, Kasım 2024, ISBN 978-625-95378-0-1) — PDF
• Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. "Obezite" — halka yönelik bilgi sayfası: "hiçbir ilacın mucizevi bir şekilde kilo kaybı sağlamayacağı unutulmamalıdır"
• Karagöz B. "Zayıflama iğnelerini 'çabasız bir çözüm' gibi görmeyin" — Diyetisyen Hümeyra Mutlu ile söyleşi. Yeni Şafak, 21 Temmuz 2026 — haber
• Tang H, Zhang B, Lu Y ve ark. "Risk of hair loss associated with glucagon-like peptide-1 receptor agonists in adults with type 2 diabetes: target trial emulation." BMJ, 22 Temmuz 2026 — doi:10.1136/bmj-2026-100077 (İngilizce) · Türkçe haber, KARAR, 24 Temmuz 2026
• Saavedra JM, Chen AS, Porter Starr KN, Batsis JA. "The Effects of Incretin Mimetic Therapies on Muscle and Bone Health in Older Adults: A Narrative Review." Obesity, 12 Temmuz 2026 — doi:10.1002/oby.70203 (İngilizce; yaşlı erişkinlere odaklı derleme, bu yazıda yalnızca çalışmanın kendi özetindeki ifadeler kullanılmıştır; tam metin PMC13367407 olarak açık erişimdedir)
• Wu JS ve ark. "Musculoskeletal Outcomes of Glucagon-Like Peptide-1 Receptor Agonists Versus Other Antiobesity Agents in Nondiabetic Adults." Obesity, 1 Haziran 2026 — doi:10.1002/oby.70218 (İngilizce)
• Nong K ve ark. "Comparative effects of drugs for adults with overweight or obesity: systematic review and network meta-analysis." BMJ, 8 Temmuz 2026 — doi:10.1136/bmj-2026-372161 (İngilizce)

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir. Gila bir eşlikçi uygulamadır, sağlık kuruluşu değildir; teşhis koymaz, reçete yazmaz ve ilacınızda değişiklik önermez. Doz, tedavi ve fark ettiğiniz bir belirtiyle ilgili her soru hekiminize aittir. Kılavuz ve çalışma bilgileri 27 Temmuz 2026 itibarıyla, metin içinde bağlantısı verilen kaynaklardan doğrulanmıştır.