GLP-1'de hiç acıkmamak: yiyemediğin günler ve sessizce atlanan öğünler

İştahın azalması bu ilaçların bir yan etkisi değil, ürün bilgilerinde tarif edilen etkisi. Ama kimse "öğün tamamen kaybolduğunda ne yapacaksın" diye yazmamış. Bu yazı o günleri konu alıyor: atlanan öğünü fark etmek, saate göre yemek, sofrayı küçültmemek ve iştahla birlikte sessizce azalan sıvıyı gözden kaçırmamak.

Bu yazı günlük düzen üzerine bir davranış yazısıdır. Tıbbi tavsiye değildir. Tedavinle ilgili her soru için hekimine danış.

Ada Serra

---

Önemli noktalar

• Kilo yönetimi ürün bilgilerinde iştah azalması advers reaksiyon tablosunda değil, ilacın çalışma biçimini anlatan bölümde geçiyor.
• "Yemedim" ile "yazmadım" aynı şey değil; ayakta atıştırılan bir şey atlanmış öğün sayılmaz.
• Açlık sinyali gelmeyince yerini saat alıyor: ne yiyeceğinden önce ne zaman yiyeceğine karar ver.
• Azalan tek şey kalori değil: 387 kişilik hakemli bir çalışmada katılımcıların yüzde 10'undan azı protein, lif, D vitamini, kalsiyum ve potasyum önerilerini karşılıyordu.
• Prospektüsün kendi uyarısı sıvı üzerine. Öğünler günlerce kaybolduğunda ya da sıvıyı tutamadığında konuşulacak yer hekiminin önü.

İştahın azalması bir yan etki değil

Kilo yönetimi ürünlerinin Avrupa ürün bilgilerinde tuhaf gelen bir ayrıntı var: "iştah azalması" advers reaksiyon tablosunda yok. Wegovy'nin belgesinde bu madde yan etki listesinde değil, ilacın nasıl çalıştığını anlatan bölümde geçiyor [1]. Hasta broşürü daha açık söylüyor: ilaç beyinde iştahı kontrol eden hedeflere etki ediyor, kişi "daha tok ve daha az aç" hissediyor, yemeğe karşı isteği azalıyor [1].

Aynı belgede bir de ölçüsü var: bir faz 1 çalışmasında, 20 haftalık kullanımın ardından serbestçe yenen bir öğünde alınan enerji plaseboya göre yüzde 35 daha düşük bulunmuş [1].

Burada kolay bir yanılgı var: bazı ürünlerin bilgilerinde "iştah azalması" advers reaksiyon tablosunda da geçiyor. Ama o satırların bir kısmı dipnotla sınırlanmış ve dipnot "yalnızca tip 2 diyabetli hastalar için geçerlidir" diyor [2]. Sütuna değil, dipnota bakmak gerekiyor.

Bu ayrım pratikte işe yarıyor: "yan etki" dediğin şeyin geçmesini beklersin, tarif edilen etkinin geçmesini beklemezsin. Sorunun doğru hâli de "bu ne zaman bitecek" değil, "bu böyleyken nasıl yiyeceğim".

Atladığın öğünü çoğu zaman fark etmiyorsun

"Hiç acıkmıyorum, yiyemiyorum" diyenlerin anlattığı şey genelde bir karar değil. Atlamaya karar verdiğin öğün olaydır: düşünürsün, vazgeçersin. Hiç aklına gelmeyen öğün ise olay değil. Tipik hâli şu: akşam dokuzda oturuyorsun ve kahvaltıdan beri hiçbir şey olmadığını fark ediyorsun. Oruç tutmadın, karar da vermedin; hatırlatan bir şey olmadı.

Bir ayrım işe yarıyor: "yemedim" ile "yazmadım" aynı şey değil. Mutfakta ayakta bir dilim peynir yiyen biri akşam yemeğini atlamadı, kaydetmedi. Bu ikisi karışınca insan ya kendini olduğundan kötü görüyor ya da gerçekten boş geçen günleri hiç saymıyor.

Aletsiz fark edebileceklerin: hangi öğün önce gidiyor, her seferinde aynısı mı, yediysen oturarak mı yedin, yemek gitmeyince sıvı da gitti mi.

Sofra: tencere aynı, tabak küçüldü

Bizde bu konunun bir de sofra tarafı var. Tencere yemeği bir kişi için pişmez, akşam sofrası herkesin aynı anda oturduğu yerdir, misafir geldiğinde yemek bir ikram biçimidir. İştah küçülünce bunların hiçbiri küçülmüyor; küçülen sadece senin tabağın.

• Aç olmasan da sofraya otur. Oturmak yemekle aynı şey değil. Bir kase çorba, bir bardak ayran, hatta sadece çay — masada olman yeterli. İştah azalınca en kolay kaybedilen şey yemek değil, o yarım saat oluyor.
• "Bir lokma daha" ısrarına hazırlıklı git. O ısrar sevgiyle yapılıyor, zor olan da bu. Çoğu sofrada işe yarayan cümle kısa olanı: "şu an gitmiyor, biraz sonra alırım." Tedavini anlatmak zorunda değilsin.

Açlığın yerine saat koymak

Açlık bir hatırlatıcıydı ve artık gelmiyor. Yerine koyabileceğin tek şey var: saat, ya da zaten yaptığın bir şey. Çayı demlerken, işten döner dönmez — yeni bir alışkanlık icat etmek yerine mevcut birinin yanına iliştirmek en az çabayla yürüyen yöntem.

• Miktarı değil, zamanı planla. Ne yiyeceğine karar vermek bugünün işi; ne zaman yiyeceğine karar vermek dünün işi.
• İştah eşit dağılmıyor. Bazı günler geri geliyor, bazı günler hiç gelmiyor. Geldiğinde de çoğu zaman eski öğün saatlerine denk gelmiyor. Elindeki pencereye göre planlamak, eski pencereye göre planlamaktan iyi sonuç veriyor.

Kaybolan yalnız kalori değil

Bir öğün tamamen gittiğinde eksilen sadece enerji değil. Polonya'da 387 yetişkinle yapılan, hakemli ve açık erişimli bir çalışmada katılımcıların yüzde 10'undan azı protein, lif, D vitamini, kalsiyum ve potasyum için önerilen alımları karşılıyordu [3]. Eksilen, listenin tamamı.

Sınırları net: iki günlük, kişinin kendi tuttuğu yemek günlüğü; katılımcılar sosyal medya destek gruplarından toplanmış; kontrol grubu yok [3]. Bir "ortalama hasta" tablosu değil yani — ama az yemenin eksik yemek anlamına geldiğini destekliyor.

Açığın derinliği de fark yaratıyor: çok düşük alımla verilen kilonun yağ dışı kısmı, daha ılımlı bir açıkla verilene göre daha büyük oluyor. GLP-1'lerden çok önce bilinen genel bir örüntü bu. Tek bir öğünle ilgili değil, haftalarca süren bir tabloyla ilgili. Protein tarafını ayrıca yazdık: GLP-1 kullanırken kas kaybını önlemek. Buradaki mesele gram değil, öğünün kendisi.

Asıl dikkat edilecek yer: sıvı

Yemek gidince çoğu zaman sıvı da gidiyor, çünkü günün sıvısının bir kısmı öğünlerin yanında alınıyor: çorba, ayran, sonrasındaki çay. Ürün bilgilerinin uyardığı nokta da tam burası. Wegovy'nin hasta broşürü bulantı, kusma ve ishalin sıvı kaybına yol açabileceğini, "dehidratasyonu önlemek için yeterince sıvı almanın önemli" olduğunu, böbrek sorunu olanlarda bunun ayrıca önemli olduğunu ve soru varsa doktorla konuşulmasını yazıyor [1].

Prospektüste "kaç gün yemezsen" diye bir eşik yok — biz de uydurmayacağız. Kurulabilir cümle şu: iştahın azalması ilacın tarif edilen etkisi; öğünlerin günlerce üst üste kaybolması ya da sıvıyı tutamaman ise reçeteyi yazan kişiye söylenecek şey. O konuşma onun işi.

Sıvı tarafını ayrıca yazdık: GLP-1 kullanırken su içmek. Bulantı da varsa bulantı yazısı ayrı duruyor.

Boş geçen günü yazmak

Bir öğünün boş geçtiğini kaydetmek tuhaf geliyor; yazacak bir şey yok ki. İşe yarayan tam olarak o: boşluk da bilgidir. "Kötü bir gündü" ile "üç haftadır akşamlar düşüyor" arasındaki farkı ancak orada görüyorsun. Hekimine götüreceğin şey de bu: hatırladığın bir his değil, bir örüntü.

Kısa liste

1. Öğünü saate bağla, iştaha değil; mevcut bir alışkanlığın yanına iliştir.
2. Aç olmasan da sofraya otur.
3. "Yemedim" ile "yazmadım"ı ayır.
4. Yemek gitmeyince sıvıyı ayrıca takip et.
5. Günlerce kaybolan öğünleri ve tutamadığın sıvıyı hekimine söyle.

İştahının şu an nerede durduğunu merak ediyorsan yemek dürtüsü değerlendirmesi sekiz soruda bir fotoğraf veriyor.

---

Kaynaklar

1. European Medicines Agency. Wegovy (semaglutide) — Summary of Product Characteristics and Package Leaflet, Annex I ve Annex III. İlk ruhsat tarihi 6 Ocak 2022. Güvenlilik verisi dört faz 3a çalışmasının (STEP 1–4) havuzundan, 2.650 yetişkin hasta, 68 hafta. § 4.8 advers reaksiyon tablosunda "decreased appetite" maddesi yok; iştah § 5.1'de etki mekanizması olarak anlatılıyor. § 5.1: "Semaglutide reduces appetite by increasing feelings of fullness and satiety, while lowering hunger and prospective food consumption. In a phase 1 trial, energy intake during an ad libitum meal was 35% lower with semaglutide compared to placebo after 20 weeks of dosing." · Hasta broşürü § 1: "It works by acting on targets (receptors) in the brain that control your appetite, causing you to feel fuller and less hungry and experience less craving for food." · Hasta broşürü § 2, "Dehydration": "During treatment with Wegovy, you may feel sick (nausea) or be sick (vomiting), or have diarrhoea. These side effects can cause dehydration (loss of fluids). It is important that you drink enough fluids to prevent dehydration. This is especially important if you have kidney problems. Talk to your doctor if you have any questions or concerns." https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/wegovy-epar-product-information_en.pdf
2. European Medicines Agency. Mounjaro (tirzepatide) — Summary of Product Characteristics, Annex I. İlk ruhsat tarihi 15 Eylül 2022. § 4.8 tablosunda "Decreased appetite" maddesi 1 ve 7 numaralı dipnotlarla işaretli; dipnot 1: "Adverse reaction that only applies to patients with type 2 diabetes mellitus (T2DM)." https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/mounjaro-epar-product-information_en.pdf
3. Korus S, Cembrowska-Lech D, Kłoda K, Stachowska E. "Dietary intake patterns and nutritional adequacy among adults with overweight or obesity treated with GLP-1 or dual GIP/GLP-1 receptor agonists — preliminary study." Journal of Translational Medicine 2026; 24: 532. doi:10.1186/s12967-026-07702-4. Polonya, 387 yetişkin; sosyal medya destek grupları üzerinden toplanmış, iki günlük (bir hafta içi, bir hafta sonu) yemek günlüğü, kontrol grubu yok. Çıkar çatışması beyanı: "We declare no conflict of interest." Bulgu: "less than 10% of participants met the recommendations for protein, fiber, vitamin D, calcium, and potassium intake." Sınırlar, yazarların kendi ifadesiyle: "Dietary intake was self-reported via food diaries and is therefore vulnerable to recall bias and under- or over-reporting, particularly among individuals with obesity. Additionally, dietary intake was recorded only over two days, limiting the ability to generalize dietary patterns beyond this short time-frame." https://doi.org/10.1186/s12967-026-07702-4