GLP-1 ilaçları: sık sorulan sorular

GLP-1 ilaçlarıyla ilgili sık sorulan sorular ve cevapları. Cevaplar genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi tedavinizle ilgili kararları doktorunuzla verin.

Sık sorulan sorular

1. Bu ilaçlar kimler için uygun?

Kilo yönetimi için onaylanan GLP-1 temelli ilaçlar (semaglutid ve tirzepatid gibi) genellikle vücut kitle indeksi (VKİ) 30 ve üzerinde olan ya da 27 ve üzerinde olup kiloyla ilişkili en az bir sağlık sorunu bulunan yetişkinler içindir. Bu ilaçlar sağlıklı beslenme ve hareketle birlikte kullanılmak üzere onaylanmıştır. Size uygun olup olmadığına, sağlık geçmişinizi bilen doktorunuz karar verir.

Kiloyla ilişkili sağlık sorunlarına örnekler: tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, uyku apnesi, kalp-damar hastalığı.
Bu ilaçlar bazı durumlarda kullanılmaz: kendinizde ya da ailenizde medüller tiroid kanseri veya multipl endokrin neoplazi tip 2 (MEN 2) sendromu öyküsü varsa, daha önce bu ilaçlara karşı ciddi alerjik reaksiyon geçirdiyseniz, hamileyseniz ya da emziriyorsanız.

Doktorunuza sorabilecekleriniz

VKİ’m ve sağlık durumum bu tedaviye uygun mu?
Benim için başka seçenekler neler?

Kaynaklar: FDA onaylı reçete bilgileri, Endikasyonlar ve Kontrendikasyonlar: semaglutid · tirzepatid. EMA (Avrupa İlaç Ajansı) ürün bilgileri: semaglutid · tirzepatid.

2. Başlamadan önce hangi kontroller yapılır?

Tedaviye başlamadan önce doktorunuz sağlık geçmişinizi sorar, sizi muayene eder ve gerekli gördüğü kan testlerini ister. Amaç, ilacın size uygun olup olmadığını ve dikkat edilmesi gereken bir durum olup olmadığını görmektir.

Sağlık geçmişiniz: pankreas iltihabı (pankreatit), safra kesesi taşı ya da iltihabı, böbrek hastalığı, diyabete bağlı göz hastalığı, depresyon ya da yeme bozukluğu geçirdiniz mi? Daha önce ciddi bir ilaç alerjiniz oldu mu?
Tiroid öykünüz: Sizde ya da ailenizde medüller tiroid kanseri ya da MEN 2 sendromu var mı?
Kullandığınız ilaçlar: Özellikle insülin ve sülfonilüre grubu şeker ilaçları (kan şekeri düşmesi riski) ile ağızdan alınan doğum kontrol hapları. Tirzepatid bu hapların etkisini azaltabilir; doktorunuz ek bir yöntem önerebilir.
Hamilelik: Hamilelik planlıyorsanız ya da emziriyorsanız mutlaka söyleyin; tedavinin ne zaman bırakılacağı önceden planlanır. Tedavi sırasında hamile kaldığınızı öğrenirseniz hemen doktorunuza haber verin; ilacın bırakılması gerekir.
Ölçümler: kilo, boy, bel çevresi, kan basıncı, nabız.
Sık istenen kan testleri: açlık kan şekeri ve HbA1c, böbrek ve karaciğer testleri, kolesterol. Doktorunuz gerekli görürse başka testler de isteyebilir.

Doktorunuza sorabilecekleriniz

Başlamadan önce hangi testleri yaptırmam gerekiyor?
Kullandığım ilaçlarla etkileşir mi?

Kaynaklar: FDA onaylı reçete bilgileri, Kontrendikasyonlar, Uyarılar ve İlaç etkileşimleri: semaglutid · tirzepatid.

3. İlaç nasıl kullanılır?

Kilo yönetiminde kullanılan GLP-1 ilaçlarının çoğu, haftada bir kez deri altına yapılan kalem iğnelerdir; bazıları her gün yapılır. Türkiye’de hangi ilacın hangi formda bulunduğunu doktorunuz ya da eczacınız söyler. Her ilacın kendi kullanma talimatı vardır. İlk uygulamayı doktorunuz, hemşireniz ya da eczacınızla birlikte yapın.

Haftalık iğneyi her hafta aynı gün yapın. Günün herhangi bir saatinde, aç ya da tok yapılabilir.
Karın, uyluk ya da üst kola uygulanır. Her seferinde iğne yerini değiştirin; aynı bölgede farklı bir nokta seçebilirsiniz.
Kalemleri buzdolabında (2–8 °C) saklayın, dondurmayın. Buzdolabı dışında ne kadar süre tutulabileceği kaleme göre değişir; kutudaki talimatı izleyin.
Kaleminizi, iğne ucu değişse bile kimseyle paylaşmayın. Kullanılmış iğneleri delinmeye dayanıklı bir kapta atın.
Bir uygulamayı kaçırırsanız ne yapacağınız ilaca göre değişir; kullanma talimatına bakın ya da eczacınıza sorun.

Doktorunuza sorabilecekleriniz

İlk uygulamayı birlikte yapabilir miyiz?
Yan etki olursa kime ulaşmalıyım?

Kaynaklar: FDA onaylı reçete bilgileri ve kullanım talimatları: semaglutid · tirzepatid.

4. Tedavi sırasında ne sıklıkla kontrol yapılır?

Kontrollerin ne sıklıkla yapılacağına doktorunuz sağlık durumunuza göre karar verir. Birçok doktor tedavinin ilk aylarında hastasını daha sık görür, sonra aralıkları açar.

Kilo, bel çevresi, kan basıncı ve nabız.
Kan şekeri ve HbA1c (üç aylık şeker ortalaması), özellikle diyabetiniz varsa ya da insülin veya sülfonilüre grubu şeker ilaçları kullanıyorsanız; bu ilaçlarla birlikte kan şekeri düşebilir.
Böbrek fonksiyonları, özellikle şiddetli kusma ya da ishal yaşadıysanız; sıvı kaybı böbrekleri zorlayabilir.
Kolesterol ve karaciğer testleri, doktorunuz gerekli görürse.
Diyabete bağlı göz hastalığınız varsa göz muayenesi.
Ruh haliniz: Kendinizi çökkün hissederseniz ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa hemen doktorunuza söyleyin.

Kontrol gününü beklemeyin

Karnınızın üst kısmında geçmeyen şiddetli ağrı, ciltte ya da gözlerde sararma, ateş ya da durmayan kusma: hemen doktora başvurun.
Yüzde, dudaklarda, dilde ya da boğazda şişme, nefes darlığı, yaygın döküntü: ciddi alerjik reaksiyon olabilir, hemen acile başvurun.
Boyunda şişlik ya da kitle, geçmeyen ses kısıklığı, yutma güçlüğü: doktorunuza bildirin.

Ameliyat ya da endoskopi planlanırsa GLP-1 ilacı kullandığınızı mutlaka söyleyin.

Doktorunuza sorabilecekleriniz

Hangi testleri, hangi aralıklarla yaptıralım?

Kaynaklar: FDA onaylı reçete bilgileri, Uyarılar ve Önlemler: semaglutid · tirzepatid.

5. Çalışmalarda ortalama ne kadar kilo verildi?

16–17 ay süren büyük çalışmalarda semaglutid kullananlar vücut ağırlıklarının ortalama yaklaşık yüzde 15’ini kaybetti; tirzepatid çalışmasında ortalama kayıp yüzde 15 ile 21 arasındaydı. Plasebo alanlarda kayıp yüzde 2–3 civarındaydı.

Bu sonuçlar ayrı çalışmalardan gelir; farklı katılımcılarda ve farklı sürelerde ölçüldü. Bu yüzden iki ilacı birbiriyle karşılaştırmak için kullanılamaz.
Bunlar ortalamalardır. Katılımcıların yaklaşık yüzde 85–90’ı en az yüzde 5 kilo verdi; bazıları çok daha fazla, bazıları çok daha az verdi.
Kilo kaybı ilk aylarda daha hızlıdır; genellikle bir ile bir buçuk yıl arasında yavaşlayıp sabitlenmeye başlar.
Gerçek hayatta sonuçlar kişiden kişiye değişir; ilacı düzenli kullanmak, yan etkiler ve tedaviye ara vermek sonucu etkiler.
Verilen kilonun bir kısmı kas olabilir; yeterli protein ve kuvvet egzersizi kaslarınızı korumanıza yardımcı olabilir.

Doktorunuza sorabilecekleriniz

Benim için gerçekçi bir hedef ne olabilir?

Kaynaklar: Wilding JPH, ve ark. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1). N Engl J Med. 2021;384(11):989–1002. · Jastreboff AM, ve ark. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1). N Engl J Med. 2022;387(3):205–216.

6. İlacı bırakınca ne olur?

Çalışmalarda ilaç bırakıldıktan sonra, verilen kilonun önemli bir kısmı ortalama bir yıl içinde geri alındı. Bu yüzden bırakma ya da azaltma kararı kendi başınıza değil, doktorunuzla birlikte planlanır.

Semaglutid çalışmasının (STEP 1) uzatma bölümünde, ilacı bırakan katılımcılar bir yıl içinde verdikleri kilonun ortalama üçte ikisini geri aldı. Kan basıncı ve kan şekerindeki iyileşmeler de büyük ölçüde başlangıca döndü.
Tirzepatid ile yapılan bir çalışmada, ilacı bırakanlar kilo almaya başlarken devam edenler kilo vermeyi sürdürdü.
“Hedef kiloma ulaştım, bırakabilir miyim?” sorusunun cevabı kişiden kişiye değişir. Uzun süreli kullanım, kademeli azaltma ya da bırakma seçenekleri doktorunuzla konuşulur.
Bırakma döneminde beslenme, hareket ve kilo takibini nasıl sürdüreceğinizi de doktorunuzla planlayın.

Doktorunuza sorabilecekleriniz